6 toekomstvoorspellingen die er volledig naast zaten

In dit artikel:

Toekomstvoorspellingen lopen geregeld spectaculair mis. Zes historische voorbeelden laten zien hoe deskundigen, wetenschappers en gelovigen ontwikkelingen verkeerd inschatten — vaak omdat ze te veel vertrouwen hadden in de technologie of hun eigen overtuigingen.

In 1903 concludeerde The New York Times na een mislukte test van luchtvaartpionier Samuel Langley dat werkende vliegtuigen nog zeker een miljoen jaar op zich zouden laten wachten. De krant vond Langley’s project bovendien weinig nuttig voor gewone mensen. Slechts 69 dagen later maakten de gebroeders Wright bij Kitty Hawk in North Carolina hun eerste succesvolle vlucht.

Ook de vliegende auto bleek vooral een hardnekkige droom. De Franse schrijver Albert Robida fantaseerde er al in 1882 over en ingenieur Glenn Curtiss presenteerde in 1917 een auto met afneembare vleugels. Zijn ‘autoplane’ kwam echter niet van de grond. Hoewel bedrijven tegenwoordig werken aan drone- en helikopterauto’s, lijkt massaal persoonlijk luchtvervoer voorlopig onwaarschijnlijk door de hoge kosten en praktische bezwaren.

Opvallend vaak onderschatten gevestigde technologiebedrijven nieuwe uitvindingen. Western Union dacht in 1876 dat de telefoon niets zou worden. Thomas Edison verwachtte in 1922 dat de radiogekte snel voorbij zou zijn en Lee De Forest zag in 1926 geen toekomst voor televisie. In recentere tijden beweerde DEC-topman Ken Olsen dat niemand thuis een computer nodig had, stelde internetveteraan Clifford Stoll dat het internet de krant niet zou vervangen en zei Microsoft-topman Steve Ballmer in 2007 dat niemand op een telefoon zonder fysieke toetsen zat te wachten. Concurrentiebelangen speelden bij sommige voorspellingen vermoedelijk een rol; Western Union had ooit zelfs het telefoonpatent kunnen kopen.

De Franse ontdekkingsreiziger Jacques Cousteau voorspelde in de jaren zestig dat mensen de zeebodem zouden koloniseren. Dankzij nieuwe technologie en zelfs chirurgisch aangebrachte kieuwen zou een onderwatermens, Homo aquaticus, in onderwaternaties kunnen leven. Zijn experiment met zes aquanauten in de Rode Zee slaagde in 1963, maar permanente kolonies bleken te duur, ingewikkeld en niet nodig. Cousteau voorspelde wel terecht de komst van algen- en viskwekerijen op zee en waarschuwde later voor overbevissing en vervuiling.

In 1955 voorspelde Alex Lewyt, directeur van een stofzuigerfabrikant, dat er binnen tien jaar nucleair aangedreven stofzuigers zouden zijn. Die gedachte paste in het naoorlogse kernoptimisme, waarin men ook droomde van microkerncentrales voor ieder huis en een nucleaire auto. Geen van die apparaten werd werkelijkheid.

De Amerikaanse religieuze groep The Seekers voorspelde ten slotte dat op 21 december 1954 een wereldwijde vloed zou komen. Leider Dorothy Martin zei boodschappen van de godheid Sananda te ontvangen en verwachtte dat een ruimteschip haar volgelingen zou redden. Toen er niets gebeurde, verloren veel aanhangers hun geloof niet: ze beweerden dat hun toewijding de ramp had afgewend. Psycholoog Leon Festinger onderzocht de groep undercover en gebruikte het voor zijn theorie over cognitieve dissonantie: mensen passen soms liever hun verklaring aan dan hun diepgewortelde overtuiging.

Ook de vermeende Maya-voorspelling over het einde van de wereld in 2012 was een misverstand. Op 21 december eindigde slechts een kalendercyclus; daarna begon een nieuwe.