40 jaar Bechdeltest: zo oninteressant zijn veel vrouwenrollen in films
In dit artikel:
De Bechdeltest bestaat veertig jaar. Oorspronkelijk geen wetenschappelijk instrument maar een simpele meetlat uit een strip van Alison Bechdel (halverwege de jaren tachtig), stelt de test drie eisen: minstens twee vrouwelijke personages, die met elkaar praten, en niet uitsluitend over een man. Met die eenvoudige maatstaf kijken filmkijkers en onderzoekers sinds decennia anders naar de representatie van vrouwen op het scherm.
Film- en mediawetenschapper Willemien Sanders (Universiteit Utrecht) noemt de test “een eenvoudige manier om te kijken of vrouwen volwaardige personages zijn”, maar waarschuwt ook dat de test beperkingen heeft. Een film kan formeel slagen dankzij één korte scène (The Godfather voldoet bijvoorbeeld door een vluchtig gesprek over brood) terwijl vrouwen thematisch onbelangrijk blijven. Omgekeerd kan een film met krachtige vrouwelijke hoofdrollen falen: in The Piano spreken hoofdpersonages Holly Hunter en Anna Paquin vrijwel niet met elkaar omdat Hunters personage niet praat. Sanders adviseert scènesgewijze analyse: een film met één toevallige geslaagde scène is minder progressief dan een film met veel scènes die de criteria halen.
De redenen dat veel films blijven struikelen zijn deels cultureel en deels structureel. Diepgewortelde opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid leiden tot verhalen waarin mannen de actieve helden zijn en vrouwen vooral dienende of relationele rollen vervullen. Daarnaast is de filmindustrie zelf grotendeels mannelijk: ongeveer twee derde van de banen zit bij mannen, wat doorwerkt in financiering en kansen voor vrouwelijke makers. Studio’s vermijden risico’s omdat het draait om winst, waardoor verandering traag verloopt.
Voorbeelden tonen de variatie: klassieke en arthousefilms doen het wisselend (Dr. No haalt het door een klein gesprek, Back to the Future scoort 2/3, Reservoir Dogs scoort 0/3). Ook bij recente kassahits uit 2025 is het verschil zichtbaar: A Minecraft Movie en Lilo & Stitch halen de test, al verschilt de kwaliteit van vrouwelijke portrettering; Mufasa: The Lion King (2024) faalt omdat vrouwelijke dieren weinig met elkaar spreken. De autoriteit van boxofficecijfers staat los van Bechdelsucces: commerciële hits kunnen zowel slagen als falen.
Tot slot zijn er vergelijkbare, aanvullende testen ontwikkeld voor LHBTQI+-representatie en ras, maar geen enkele test vervangt kritische menselijke beoordeling. De Bechdeltest blijft vooral een laagdrempelige ingang om materiaal onder de loep te nemen en gesprekken over gender in film te stimuleren.