4 manieren om pathologische leugenaars te herkennen

In dit artikel:

Pathologisch liegen is meer dan soms een smoesje: het gaat om een hardnekkige, vaak dwangmatige neiging om de waarheid te verdraaien, waardoor iemands dagelijks functioneren, relaties en soms zelfs veiligheid in het geding komen. Psycholoog Drew Curtis (University of Texas at Tyler) onderzocht enkele jaren geleden het fenomeen en vond in vragenlijstonderzoek dat zo’n 8–13% van de deelnemers kenmerken van pathologisch liegen vertoonde. Dit gedrag wordt door onderzoekers gezien als een herkenbaar patroon met duidelijke problemen en persoonlijk lijden, maar staat nog niet als zelfstandige stoornis in de DSM-5.

Kenmerken die op pathologisch liegen wijzen
- Geen duidelijk motief: waar normale leugens vaak een doel hebben (anders iemands gevoelens sparen, problemen vermijden), lijken leugens van pathologische leugenaars vaak zinloos of gewoonte‑matig. Ze vertellen onwaarheden zonder direct persoonlijk voordeel of zichtbaar doel.
- Veelvuldigheid en uitgebreidheid: de leugens komen veel vaker voor (soms tientallen keren per dag) en zijn vaak ingrijpend en rijk aan detail, waardoor de leugenaar zichzelf steeds verder verstrikt raakt in de onwaarheid.
- Centraal staan van de verteller: verhalen zijn doorgaans overdreven, dramatisch en draaien bijna altijd om henzelf; de betrokkene presenteert zich als held of slachtoffer om aandacht te krijgen.
- Verband met andere stoornissen: pathologisch liegen wordt vaak gezien in samenhang met cluster B‑persoonlijkheidsstoornissen (zoals narcisme, histrionie, antisociaal gedrag en borderline). Ook trekken van psychopathie kunnen liegen functioneel maken voor manipulatie.

Diagnose en behandeling
Omdat pathologisch liegen niet officieel als aparte diagnose in de DSM staat, is wetenschappelijk onderzoek naar effectieve behandelingen beperkt. Curtis verricht momenteel verder onderzoek, waarbij cognitieve gedragstherapie als veelbelovende benadering naar voren komt; relatietherapie en groepstherapie kunnen aanvullend zijn. Het ontbreken van een officiële classificatie bemoeilijkt echter het vaststellen van herstelcriteria en grootschalige interventiestudies.

Wat kun je zelf doen?
Experts adviseren voorzichtigheid: wie voortdurend en dwangmatig liegt, is lastig te veranderen en kan anderen mee in de problemen slepen. Tijdig afstand nemen en grenzen stellen is vaak verstandig, zeker in nauwe relaties of op de werkvloer. Tegelijk is herkenning niet eenvoudig: symptomen variëren per persoon en hoeven niet allemaal tegelijk aanwezig te zijn.

Kortom: pathologisch liegen is een serieus en vaak complex probleem dat verder onderzoek en aandacht behoeft. Herkennen van de signalen — frequente, doel‑loze en dramatische leugens, vaak gekoppeld aan persoonlijkheidsproblematiek — helpt om jezelf te beschermen en eventueel professionele hulp of diagnostiek te zoeken.